Eleştirel Düşünce

Derrida’nın Yapısöküm (dekonstrüksiyon) Anlayışı Herhangi bir kavram ortaya konmadan önce o kavramın tarihine, geçmişine veya nasıl kullanıldığına bakarak onu yapı söküme (dekonstrüksiyon) uğratmak gerektiğini düşünen Derrida'ya göre; yapı sökmek 'yıkmak' demek değil, tıpkı bir makineyi başka bir yere taşımak veya tekrar toplamak için onu (bütünü)parçalarına ayırmak demektir. Yapı sökümün en genel anlamdaki amacı işte budur.

Platon'un (Eflatun) Devlet isimli eserinde iyi ve kötü arasında yaptığı klasik ayrıma göre; iyilik şeylerin bir arada olması; kötülük ise dağılması demektir. Nasıl ki sağlık ve yaşam dediğimiz şey bedenin azalarının bir arada ve uyum içinde çalışması demekse; hastalık ve ölüm de bedenin dağılıp ayrışması ve çürümesi demektir. Demek ki bir arada olmak, bir olmak, düzen ve uyum içinde kalmak iyilik; dağılma, çürüme ve kaos ise kötülük demektir.

“Anlamı söz mü daha iyi aktarır, yazı mı?” sorusu basit bir iletişim meselesi değildir; doğrudan doğruya hermeneutik bir sorudur. Çünkü burada mesele, iletimin biçiminden önce anlamın nerede bulunduğudur. Eğer anlamın kaynağını belirlemezsek, söz ile yazı arasındaki farkı da sağlıklı biçimde tartışamayız. Hermeneutik tam da burada devreye girer ve şu üç temel soruyu sorar: Anlam metinde midir? Anlam yazarda mıdır? Anlam okuyucuda mıdır?

Sokratik sorgulama tekniği, pedagojik bir araç olmanın ötesinde, düşüncenin ahlakı olarak yorumlanmalıdır. Çünkü düşünmek, sorumluluk gerektirir. İnsan, iddia ettiği her şeyin gerekçesini taşımak zorundadır. Bu yöntem, aceleci kanaatleri yavaşlatır, sloganları değerinden düşürür ve düşünceyi disipline eder...

Bilimden, dinin inkarının çıkarsanması tarihsel bir sürecin sonucudur. Bu bağlamda Aristoteles, hareket etmeyen hareket ettirici tanrı tasavvuru ile evrene müdahale etmeyen ancak koyduğu teleolojik (gayecilik) yasa ile evrenin kendi devinimini sağladığını vaaz etti. Bu yönüyle tanrı ve bilim arasında bir karşıtlık söz konusu değildi. Ancak XI. yüzyılda Gazali işi bir adım daha ileriye götürerek tanrının evrene her an müdahale ettiğini, yani var olan her şeyin yeniden yaratıld

Günümüzde felsefe ve edebiyat alanında farklı okuma yaklaşımlarının ortaya konduğunu görüyoruz. “Felsefi ya da edebi bir eser nasıl okunur?” sorusu bazen teknik bir kılavuz beklentisi doğurur. Oysa ister felsefi ister edebi olsun, her okumanın temelinde düşüncenin mantığını anlamaya çalışma vardır. Okuma, adım adım uygulanan mekanik bir işlem değil; metnin kurduğu düşünce yapısını kavrama çabasıdır.

Felsefe Nedir? Felsefenin neliği problemi çoğu zaman felsefenin hakikat ile kurduğu ilişki zemininde tartışılmıştır.

Herkes belli bir konu üzerinde zihinsel bir çaba gösterebilir ve sonuçta akli bir yargıya varabilir. Örneğin, “eleştirel düşünce” (critical thinking) kavramını sıklıkla duyarız.